حقوق و هنر

حقوق و هنر

بازخوانی اصل دوگانگی ایده-بیان: ایده یا بیان، مسئله این است!

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران.
2 استادیار پردیس فارابی دانشگاه تهران
3 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران.
چکیده
در پرونده‌­های نقض آثار ادبی و هنری، دادگاه‌­ها معمولاً ماهیت شباهت‌­های بین آثار شاکی و مشتکی عنه را بررسی می­‌کنند تا دریابند آنچه کپی شده، «ایده» حمایت‌نشده است یا «بیان» موردحمایت. این تفکیک میان ایده و بیان در حمایت از آثار، معرف اصل دوگانگی ایده-بیان است که در همه نظام­‌های آفرینش‌­های ادبی و هنری به­ عنوان مبنای حمایت پذیرفته شده است. بر اساس این اصل، از آثار در قالب شکل بیانی حمایت می‌شود و ایده به‌ تنهایی مورد حمایت قرار نمی­‌گیرد. اما تلقی رایج از ایده تحت عنوان آنچه در ذهن انسان وجود دارد و نمود خارجی نیافته است، در عمل ایده‌­هایی را از دایره حمایت خارج می‌کند که چنان مبتکرانه و سازمان‌­یافته­‌اند که می‌توان گفت برآیند کاوش‌­های یک ذهن منحصربه‌فرد هستند. پژوهش حاضر می‌کوشد با به‌­کارگیری روش توصیفی-تحلیلی در بازخوانی دوگانگی ایده-بیان، در تشخیص آنچه برای کپی‌­برداری مجاز است، معیاری تکامل‌یافته و همگام با ضرورت­‌های پیشرفت ادبی و هنری آینده به دست قضات دهد و نتیجه می‌­گیرد، اینکه ایده به‌طور مطلق جزو قلمرو عمومی دانسته شود، نظر به نتایج زیان‌بار آن مردود است و انواع خاصی از ایده‌­­ها باید مورد حمایت قرار گیرند.
کلیدواژه‌ها