استادیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
چکیده
هنر موسیقایی یک آفرینش و پدیده فکری در حوزه ادبی و هنری است که از اجرای یک اثر موسیقایی شکل میگیرد. اثر موسیقایی توسط مؤلف یا مؤلفانی (پدیدآورنده/پدیدآورندگانی) پدید آمده، در حوزه حقوق مؤلف مطرح و حمایت میشود. اجرای اثر موسیقایی توسط اجراکننده یا اجراکنندگانی (هنرمندان مجری) چون خوانندگان و نوازندگان محقق میشود و درنتیجه اجرای اثر موسیقایی، هنر موسیقایی شکل میگیرد. با توجه به اینکه هنر موسیقایی ترکیب و آمیختهای از اثر و اجراست، تبیین مفهوم و ماهیت آن نیازمند دقت است. ماهیت اثر موسیقایی در حقوق امروزی ایران مشخص نبوده، بیشتر تابع قرارداد است. علاوه بر این، اشخاص اثرگذار در آفرینش هنر موسیقایی مجموعهای از پدیدآورندگان و اجراکنندگان هستند و مقررات ملی و بینالمللی حاکم بر آنها در دو حوزه حقوق مؤلف و حقوق مرتبط (حقوق مجاور) وضع شده است. در مقررات مختلف بینالمللی از پدیدآورندگان و اجراکنندگان آثار موسیقایی، کمینه حمایت پیشبینی شده و برای کشورهای عضو لازمالاتباع است. ایران به هیچکدام از این مقررات بینالمللی، چه در حوزه حقوق مؤلف و چه در حوزه حقوق مجاور، نپیوسته است. بنابراین همانگونه که دولت ایران متعهد به حمایت از هنر موسیقایی خارجیان نیست، متقابلاً در چهارچوب مقررات بینالمللی برای اتباع ایرانی حقوقی در خارج از کشور لحاظ نمیشود. بهمنظور حمایت شایسته از هنر موسیقایی ایرانی، وضع مقررات داخلی مناسب در خصوص حمایت از این هنر، بهویژه در حوزه حقوق مرتبط با توجه به معطل ماندن لایحه حمایت از حقوق مالکیت ادبی- هنری و بازاندیشیدن در خصوص پیوستن به مقررات بینالمللی کپیرایت، امری ضروری است.